; مَن وَلِيَ مِنكُم عَمَلاً فأرادَ اللّه ُ بهِ خَيرا جَعَلَ لَهُ وَزيرا صالِحا ؛ إن نَسِيَ ذَكّرَهُ ، و إن ذَكرَ أعانَهُ .;

 هر يك از شما كه عهده دار كارى شود و خداوند خير او را بخواهد، برايش وزير پاك و شايسته اى قرار مى دهد، كه هرگاه فراموش كرد به او يادآورى كند و هرگاه يادش بود، كمكش رساند.;

; إذا أرادَ اللّه ُ بالأميرِ خَيرا جَعَلَ لَهُ وَزيرَ صِدقٍ ؛ إن نَسِيَ ذَكَّرَهُ ، و إن ذَكَرَ أعانَهُ . و إذا أرادَ (اللّه ُ) بهِ غَيرَ ذلكَ جَعَلَ لَهُ وَزيرَ سَوءٍ ؛ إن نَسِيَ لَم يُذَكِّرْهُ ، و إن ذَكَرَ لَم يُعِنْهُ .;

 هرگاه خداوند خوبى فرمانروايى را بخواهد، وزيرى راستين و شايسته براى او قرار دهد، كه هرگاه فراموش كرد به او يادآورى كند و هرگاه به يادش بود او را يارى رساند. ولى هرگاه خداوند غير آن را براى او بخواهد، وزير بدى نصيبش كند كه هرگاه فراموش كرد به او يادآورى نكند و اگر هم به يادش بود ياريش نرساند.;

; ما بَعَثَ اللّه ُ مِن نَبيٍّ و لا كانَ بَعدَهُ مِن خَليفَةٍ إلاّ لَهُ بِطانَتانِ ; بِطانَةٌ تأمُرُهُ بِالمَعروفِ و تَنهاهُ عنِ المُنكَرِ ، و بِطانَةٌ لا تَألُوهُ خَبالاً ، فمَن وُقِيَ شَرَّها فَقَد وُقِيَ .;

 خداوند هيچ پيامبرى مبعوث نكرد و آن پيامبر پس از خود جانشينى نداشت، مگر اينكه اطرافيانش دو دسته بودند; دسته اى كه او را به كارهاى نيك توصيه مى كردند و از بدى باز مى داشتند و دسته اى كه از هيچ نابكارى در حقّ او كوتاهى نمى كردند. پس، هركه از شرّ اين دسته حفظ شد براستى كه محفوظ مانده است.;

; نِعمَ وَزيرُ الإيمانِ العِلمُ ، و نِعمَ وَزيرُ العِلمِ الحِلمُ ، و نِعمَ وَزيرُ الحِلمِ الرِّفقُ ، و نِعمَ وَزيرُ الرِّفقِ اللِّينُ .;

 چه خوب دستيارى است دانش براى ايمان، و چه نيكو وزيرى است خرد ورزى براى دانش، و چه خوب وزيرى است، مدارا براى خرد ورزى، و چه نيكو دستيارى است نرمى و ملايمت براى مدارا.;

; نِعمَ وَزيرُ العِلمِ الرّأيُ الحَسَنُ .;

 چه خوب وزيرى است، رأى نيكو براى دانش .;

; يا بنَ مَسعودٍ ، اِحذَرْ يَوما تُنشَرُ فيهِ الصَّحائفُ و تَظهَرُ فيهِ الفَضائحُ؛فإنَ اللّه َ تعالى يقولُ ; «و نَضَعُ المَوازينَ القِسْطَ لِيَوْمِ القِيامَةِ» .;

اى پسر مسعود! بترس از روزى كه در آن نامه ها[ى اعمال ]گشوده مى شود و رسوايى ها آشكار مى گردد؛ زيرا كه خداوند متعال مى فرمايد; «و روز قيامت ترازوهاى عدل را مى نهيم».;

; قُمْ عِندَ المِيزانِ فانظُرْ ما يُرفَعُ إلَيكَ مِن أعمالِهِم ، فمَن رَجَحَ مِنهُم خَيرُهُ على شَرِّهِ مِثقالَ ذَرَّةٍ فلَهُ الجَنّةُ ؛ حتّى تَعلَمَ أنّي لا اُدخِلُ النارَ مِنهُم إلاّ ظالِما .;

 در روز قيامت خداوند به آدم مى فرمايد; نزد ترازو بايست و به آنچه از اعمال آنها به سوى تو بالا مى آيد بنگر، پس هر يك از آنها خوبى هايش به وزن ذرّه اى بر بدى هايش بچربد، بهشت از آنِ او خواهد بود، تا بدانى كه من هيچ كدام آنان را به ناحق و از روى ستم به دوزخ نمى برم.;

; يُجاءُ بِالعَبدِ يَومَ القِيامَةِ فتُوضَعُ حَسَناتُهُ في كِفَّةٍ و سَيّئاتُهُ في كِفَّةٍ فتَرجَحُ السَّيّئاتُ ، فتَجيءُ بِطاقَةٌ فتَقَعُ في كِفَّةِ الحَسَناتِ فتَرجَحُ بِها ، فيَقولُ ; يا ربِّ ، ما هذهِ البِطاقَةُ ؟ فما مِن عَمَلٍ عَمِلتُهُ في لَيلي أو نَهاري إلاّ و قَدِ استُقبِلتُ بهِ ! قالَ ; هذا ما قِيلَ فِيكَ و أنتَ مِنهُ بَريءٌ ، فَينجو بذلكَ .;

 روز قيامت بنده را مى آورند و كارهاى خوبش را در يك كفّه ترازو مى نهند و گناهانش را در كفّه ديگر و در اين هنگام كفّه گناهانش سنگينى مى كند. پس برگه اى آورده و در كفّه حسنات او گذاشته مى شود و در نتيجه، اين كفّه سنگين تر مى شود. عرض مى كند; پروردگارا! اين برگه چيست؟ من هيچ عملى در شب يا روز نكرده بودم مگر اينكه با آن مواجه شدم! مى فرمايد; اين، چيزهايى است كه درباره تو گفته شده است ولى تو از آنها مبرّا هستى. و بدين گونه، نجات پيدا مى كند.;

; إنّ لِلوَسواسِ خَطما كخَطمِ الطّائرِ ، فإذا غَفَلَ ابنُ آدَمَ وَضَعَ ذلكَ المِنقارَ في اُذُنِ القَلبِ يُوَسوِسُ ، فإنِ ابنُ آدمَ ذَكَرَ اللّه َ عَزَّ و جلَّ نَكَصَ و خَنَسَ ، فذلكَ سُمِّيَ الوَسواسَ .;

 وسواس، منقارى چون منقار پرنده دارد و هرگاه آدمى دچار غفلت شود، آن منقار را در گوش دل او مى گذارد و وسوسه مى كند. در اين هنگام اگر آدمى خداوند عزّ و جلّ را ياد كند، وسواس منصرف مى شود و كنار مى رود. به همين دليل شيطان را وسواس گفته اند.;

; إنَّ إبليسَ لَهُ خُرطُومٌ كخُرطُومِ الكَلبِ واضِعُهُ على قَلبِ ابنِ آدمَ يُذَكِّرُهُ الشَّهَواتِ و اللَّذّاتِ ، و يأتِيهِ بِالأمانيّ ، و يَأتِيهِ بِالوَسوَسَةِ على قَلبِهِ ليُشَكِّكَهُ في ربِّهِ ، فإذا قالَ العَبدُ ; «أعوذُ باللّه ِ السَّميعِ العَليمِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ و أعوذُ باللّه ِ أن يَحضُرونِ إنّ اللّه َ هُوَ السَّميعُ العَليمُ» خَنَسَ الخُرطُومُ عَنِ القَلبِ .;

 شيطان پوزه اى مانند پوزه سگ دارد كه آن را بر روى دل آدمى مى گذارد و شهوت ها و لذّت ها را به او يادآورى مى كند و آرزوها را به سراغش مى آورد و در دلش وسوسه مى كند، تا او را درباره پروردگارش به شكّ اندازد، در اين هنگام اگر آدمى بگويد; «اعوذ باللّه السميع العليم من الشيطان الرجيم و اعوذ باللّه اَن يحضرون ان اللّه هو السميع العليم» پوزه اش را از روى دل كنار مى برد.;

; مَن وَجَدَ مِن هذا الوَسواسِ فلْيَقُلْ ; آمَنتُ باللّه ِ و رَسولِهِ ثلاثا ، فإنّ ذلكَ يَذهَبُ عَنهُ .;

 هر كس از اين وسوسه چيزى در خود ديد، سه مرتبه بگويد; «به خدا و پيامبرش ايمان آوردم»، وسوسه اش از بين مى رود.;

; تَجاوَزَ اللّه ُ لاُمَّتي عَمّا حَدَّثَت بهِ أنفُسَها ما لَم تَنطِقْ بهِ أو تَعمَلْ .;

 خداوند از وسوسه ها و تشكيكات ذهنى امّت من تا زمانى كه آنها را به زبان يا به مرحله عمل نياورده باشند، گذشت كرده است.;

; وُضِعَ عن اُمَّتي تِسعُ خِصالٍ ; الخَطأُ ، و النِّسيانُ ، و ما لا يَعلَمونَ ، و ما لا يُطيقونَ ، و ما اضطُرُّوا إلَيهِ ، و ما استُكرِهوا علَيهِ ، و الطِّيَرَةُ ، و الوَسوَسَةُ في التَّفكُّرِ في الخَلقِ ، و الحَسَدُ ما لَم يَظهَرْ بِلسانٍ أو يَدٍ .;

 مجازات نه چيز از امّت من برداشته شده است; خطا، فراموشى، آنچه ندانند، آنچه نتوانند، آنچه بدان مضطرّ شوند، آنچه به زور به آن وا داشته شوند، فال بد زدن، وسوسه در تفكر در آفرينش و رشك بردن در صورتى كه به زبان يا دست آشكار نشود.;

; لِكُلِّ قَلبٍ وَسواسٌ ، فإذا فَتَقَ الوَسواسُ حِجابَ القَلبِ نَطَقَ بهِ اللِّسانُ و اُخِذَ بهِ العَبدُ ، و إذا لَم يَفتُقِ القَلبَ و لَم يَنطِقْ بهِ اللِّسانُ فلا حَرَجَ .;

 هر دلى وسواس دارد. پس هرگاه اين وسواس پرده دل را بِدَرَد و به زبان آورده شود، بنده به سبب آن مؤاخذه گردد، اما اگر پرده دل را ندرد و زبان به آن گويا نشود، گناهى صورت نگرفته است.;

; أوصاني ربِّي بتِسعٍ ; أوصاني بالإخلاصِ في السِّرِّ و العَلانِيَةِ ، و العَدلِ في الرِّضا و الغَضَبِ ، و القَصدِ في الفَقرِ و الغِنى ، و أن أعفُوَ عمَّن ظَلَمَني ، و اُعطِيَ مَن حَرَمَني ، و أصِلَ مَن قَطَعَني ، و أن يَكونَ صَمتي فِكرا ، و مَنطِقي ذِكرا ، و نَظَري عِبَرا .;

 پروردگارم مرا به نُه كار سفارش فرمود; مرا سفارش فرمود به اخلاص داشتن در نهان و آشكار و رعايت عدالت در خشنودى و خشم و ميانه روى در نادارى و دارايى و گذشت از كسى كه به من ستم كرده و عطا كردن به كسى كه از من دريغ داشته و پيوند با كسى كه از من بريده است و اينكه خاموشيم [توأم با]تفكّر و گفتارم ذكر [خدا] و نگاهم درس گرفتن باشد.;

; أوصِني و أقلِلْ لَعلِّي أن أحفَظَ ـ ; اُوصِيكَ بخَمسٍ ; بِاليَأسِ عَمّا في أيدي النّاسِ فإنّهُ الغِنى ، و إيّاكَ و الطَّمَعَ فإنّهُ الفَقرُ الحاضِرُ ، و صَلِّ صَلاةَ مُوَدِّعٍ ، و إيّاكَ و ما تَعتَذِرُ مِنهُ ، و أحِبَّ لأخيكَ ما تُحِبُّ لنَفسِكَ .;

مرا سفارشى كوتاه بفرماييد، تا بلكه آن را حفظ كنم ـ فرمود; تو را به پنج چيز سفارش مى كنم; چشم اميد بركندن از آنچه در دست مردم است؛ زيرا كه اين [عين] توانگرى است و پرهيز از طمع كه طمع، فقر حاضر است و نمازت را مانند كسى بخوان كه آخرين نماز زندگيش را مى خواند و از كارى كه موجب عذر خواهيت شود دورى كن و براى برادرت همان چيزى را دوست بدار كه براى خودت دوست دارى.;

; أوصِني و أوجِزْ ـ ; علَيكَ بِاليَأسِ مِمّا في أيدي النّاسِ ، و إيّاكَ و الطَّمَعَ فإنّهُ الفَقرُ الحاضِرُ ، و صَلِّ صَلاتَكَ و أنتَ مُوَدِّعٌ ، و إيّاكَ و ما يُعتَذَرُ مِنهُ .;

مرا سفارشى مختصر فرما ـ فرمود; از آنچه مردم دارند چشم بركن و از طمع بپرهيز كه آن فقر نقد است و نمازت را چنان بخوان كه گويى آخرين نماز عمر توست و از كارى كه باعث عذرخواهى تو شود دورى كن.;

; اُهجُري المَعاصيَ فإنّها أفضَلُ الهِجرَةِ ، و حافِظي علَى الفَرائضِ فإنّها أفضَلُ الجِهادِ ، و أكثِري مِن ذِكرِ اللّه ِ ، فإنّكِ لا تَأتِينَ اللّه َ عَزَّ و جلَّ بشيءٍ غَدا أحَبَّ إلَى اللّه ِ مِن كَثرَةِ ذِكرِهِ .;

از گناهان دورى كن كه اين برترين هجرت است و فرايض را پاس دار كه اين برترين جهاد است و ياد خدا بسيار كن؛ زيرا فرداى قيامت براى خدا چيزى نمى برى كه نزد خدا محبوبتر از بسيارى ياد او باشد.;

; اُوصِيكَ أن لا تُشرِكَ باللّه ِ شَيئا و إن قُطِّعتَ أو حُرِّقتَ بِالنّارِ ، و لا تَعُقَّنَّ والِدَيكَ ، و إن أرادَكَ أن تَخرُجَ مِن دُنياكَ فاخرُجْ ، و لا تَسُبَّ النّاسَ ، و إذا لَقِيتَ أخاكَ فَالقَهُ بِبِشرٍ حَسَنٍ ، و صُبَّ لَهُ مِن فَضلِ دَلوِكَ .;

به تو سفارش مى كنم كه چيزى را شريك خدا نگردانى اگر چه قطعه قطعه ، يا به آتش سوزانده شوى و پدر و مادرت را نافرمانى و با آنان بدرفتارى مكن و [حتى] اگر از تو خواست كه از دنيايت خارج شوى، بشو و مردم را دشنام مگو و هرگاه با برادرت رو به رو شدى با خوشرويى برخورد كن و از زيادى [آب ]دلو خود براى او بريز.;

; لسعيد بن يزيد ـ اُوصِيكَ أن تَستَحيِيَ مِن اللّه ِ تعالى كما تَستَحيِي مِن الرّجُلِ الصّالِحِ مِن قَومِكَ .;

به تو سفارش مى كنم كه از خداوند متعال شرم كنى،همچنان كه از مرد پاك و شايسته قوم خود شرم مى كنى.;