معنای شرعی وضوء

وضو و غسل

وضوء لغوی فقط شستن دست و صورت برای تحصیل شادابی و زیبایی است. کلمه‌ی وضوء قبل از اسلام هم بوده است. صورت درخشان و نورانی کردن است. وضوء شرعی شستن دو کف دست و مضمه و استنشاق و بنابر قول بعضی مسواک زدن قبل از وضوء و شتن صورت و دستان تا آرنج و مسح سر و پاها می‌باشد. چیزی که ما از وضوء انتظار داریم چیزی بیشتر از پاکیزگی است زیرا پاکیزگی با دوبار شستن در روز محقق می‌شود ولی با این همه تکرار وضوء و دائم الوضوء بودن آثار دیگری وجود دارد. علاوه بر آثار تمییزی، آثار بهداشتی هم وجود دارد. وضوء گرفتن علت بیماری را برطرف می‌کند. علت اصلی بیماری گناه است. وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثير[14] هر مصيبتى به شما رسد بخاطر اعمالى است كه انجام داده‌ايد، و بسيارى را نيز عفو مى‌كند در روایت آمده است: أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عِرْقٍ يَضْرِبُ وَ لَا نَكْبَةٍ وَ لَا صُدَاعٍ وَ لَا مَرَضٍ‌ إِلَّا بِذَنْبٍ وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي كِتَابِهِ- وَ ما أَصابَكُمْ‌ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ‌ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ قَالَ ثُمَّ قَالَ وَ مَا يَعْفُو اللَّهُ أَكْثَرُ مِمَّا يُؤَاخِذُ بِه‌[15] یعنی ... هیچ بیماری نیست مگر به گناه ... امام(ع) می‌فرماید و روایت بحث مفصلی دارد که گناهان هر عضو در آن عضو محفوظ و باقی می‌ماند و آن عضو روز قیامت شهادت می‌دهد. يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْديهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُون‌[16] یعنی در آن روز زبانها و دستها و پاهايشان بر ضدّ آنها به اعمالى كه مرتكب مى‌شدند گواهى مى‌دهد چون گناه را در خود حفظ کرده اند شهادت می‌دهند. این محفوظ ماندن گناهان یک بحث مفصلی است. پیامبر(ص) می‌فرماید: إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ‌ وَجْهَهُ‌، تَنَاثَرَتْ [عَنْهُ‌] ذُنُوبُ وَجْهِه وَ إِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ تَنَاثَرَتْ عَنْهُ ذُنُوبُ يَدَيْهِ. وَ إِذَا مَسَحَ بِرَأْسِهِ تَنَاثَرَتْ عَنْهُ ذُنُوبُ رَأْسِهِ. وَ إِذَا مَسَحَ رِجْلَيْهِ- أَوْ غَسَلَهَا لِلتَّقِيَّةِ- تَنَاثَرَتْ عَنْهُ ذُنُوبُ رِجْلَيْهِ. وَ إِنْ قَالَ فِي أَوَّلِ وُضُوئِهِ‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» طَهُرَتْ أَعْضَاؤُهُ كُلُّهَا مِنَ الذُّنُوبِ. وَ إِنْ قَالَ فِي آخِرِ وُضُوئِهِ أَوْ غُسْلِهِ مِنَ الْجَنَابَةِ: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَ بِحَمْدِكَ- أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَ أَتُوبُ إِلَيْكَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ عَلِيّاً وَلِيُّكَ- وَ خَلِيفَتُكَ بَعْدَ نَبِيِّكَ عَلَى خَلِيقَتِكَ، وَ أَنَّ أَوْلِيَاءَهُ وَ أَوْصِيَاءَهُ خُلَفَاؤُكَ» تَحَاتَّتْ‌ عَنْهُ ذُنُوبُهُ كُلُّهَا- كَمَا يَتَحَاتُّ وَرَقُ الشَّجَرِ، وَ خَلَقَ اللَّهُ بِعَدَدِ كُلِّ قَطْرَةٍ مِن‌ قَطَرَاتِ وُضُوئِهِ أَوْ غُسْلِهِ- مَلَكاً يُسَبِّحُ اللَّهَ وَ يُقَدِّسُهُ وَ يُهَلِّلُهُ وَ يُكَبِّرُهُ، وَ يُصَلِّي عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ، وَ ثَوَابُ ذَلِكَ لِهَذَا الْمُتَوَضِّئ ثُمَّ يَأْمُرُ اللَّهُ بِوُضُوئِهِ أَوْ غُسْلِهِ- فَيُخْتَمُ عَلَيْهِ بِخَاتَمٍ مِنْ خَوَاتِمِ رَبِّ الْعِزَّةِ، ثُمَّ يُرْفَعُ تَحْتَ الْعَرْشِ حَيْثُ لَا تَنَالُهُ اللُّصُوصُ، وَ لَا يَلْحَقُهُ السُّوسُ‌ وَ لَا يُفْسِدُهُ الْأَعْدَاءُ، حَتَّى يُرَدَّ عَلَيْهِ وَ يُسَلَّمَ إِلَيْهِ، أَوْفَى‌ مَا هُوَ أَحْوَجُ، وَ أَفْقَرُ مَا يَكُونُ إِلَيْهِ، فَيُعْطَى بِذَلِكَ فِي الْجَنَّةِ مَا لَا يُحْصِيهِ الْعَادُّونَ وَ لَا يَعِي عَلَيْهِ الْحَافِظُونَ، وَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَهُ جَمِيعَ ذُنُوبِهِ حَتَّى تَكُونَ صَلَاتُهُ نَافِلَة‌[17] یعنی هنگامی که عبد وضوء بگیرد و صورت خود را بشوید گناهان صورت می‌ریزد و هنگامی که دستان را تا آرنج می‌شوید گناهان دستان می‌ریزد و هنگامی که سر خود را مسح می‌کند گناهان سر می‌ریزد و هنگامی که پاها را مسح می‌کند گناهان پاها می‌ریزد و اگر قبل از وضوء بسم الله الرحمن الرحیم بگوید تمام اعضاء از گناه پاک می‌شود و اگر آخر وضوء یا آخر غسل جنابت این دعاء را بخواند سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَ بِحَمْدِكَ- أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَ أَتُوبُ إِلَيْكَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ عَلِيّاً وَلِيُّكَ- وَ خَلِيفَتُكَ بَعْدَ نَبِيِّكَ عَلَى خَلِيقَتِكَ، وَ أَنَّ أَوْلِيَاءَهُ وَ أَوْصِيَاءَهُ خُلَفَاؤُكَ گناهان او همانند برگ گیاهان در پاییز می‌ریزد و به اندازه‌ی قطرات آب وضوء یا غسل ملکی خلق می‌کند که تسبیح و تقدیس خداوند می‌کند و تهلیل و تکبیر می‌گوید و بر محمد و آل محمد (ص) صلوات می‌فرستد و ثواب آن برای کسی است که وضوء‌گرفته است و خداوند این وضوء و غسل را با مهر خود مهر مهر می‌زند... اگر پا به سمت گناه حرکت کرده باشد در خود پا ثبت می‌شود و با مسح کردن گناهان پا می‌ریزد و دیگر محفوظ نمی‌ماند. ملاک تمییزی است و مکانیزم اثر بخشی برای وضوء شرعی است و با رعایت همین نکات شرعی این آثار محقق می‌شود و این ارتباطی به نیت ندارد. وضوء گرفتن حرکات بی معنی نیست و همه‌ی آن در بهداشت و سلامتی اثر دارد. در روایت دیگر آمده است: الْوُضُوءُ بَعْدَ الطَّهُورِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ فَتَطَهَّرُوا وَ إِيَّاكُمْ‌ وَ الْكَسَلَ‌ فَإِنَّ مَنْ كَسِلَ لَمْ يُؤَدِّ حَقَّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ تَنَظَّفُوا بِالْمَاءِ مِنْ نَتْنِ الرِّيحِ الَّذِي يُتَأَذَّى بِهِ تَعَهَّدُوا أَنْفُسَكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ مِنْ عِبَادِهِ الْقَاذُورَةَ الَّذِي يَتَأَنَّفُ بِهِ مَنْ جَلَسَ إِلَيْهِ إِذَا خَالَطَ النَّوْمُ الْقَلْبَ وَجَبَ الْوُضُوءُ إِذَا غَلَبَتْكَ عَيْنُكَ وَ أَنْتَ فِي الصَّلَاةِ فَاقْطَعِ الصَّلَاةَ وَ نَمْ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي‌ لَعَلَّكَ أَنْ تَدْعُوَ عَلَى نَفْسِكَ.[18] یعنی وضوء بعد از طهور (وضوء و غسل) ده حسنه دارد پس تمییز کنید و مبادا تنبلی کنید زیرا کسی که تنبلی کند حق خداوند را ادا نکرده است پاکیزه کنید به وسیله‌ی آب از بوی بد بدن که از آن دیگران اذیت می‌شوند و مواظب خود باشید و همیشه رعایت کنید زیرا خداوند انسان کثیف را مبغوض می‌دارد کسی که دیگران از کثیفی او ناراحت می‌شوند و بینی خود را می‌گیرند... بنابراین بحث پاکیزگی و طیب و خوشبویی است. منابع: [12] سوره مائده، آیه6. [13] مصباح الشریعه، منسوب به امام صادق ع، ص53. [14] سوره شوری، آیه30. [15] الکافی، کلینی، ج2، ص269، ط اسلامیه. [16] سوره نور، آیه24. [17] تفسیر امام حسن عسکری، امام حسن عسکری ع، ‌ص521. [18] وسائل الشیعه، شیخ حرعاملی، باب نواقض الوضوء، باب1، ج1، ص247، حدیث6، ط آل البیت. [19] الوافی، فیض کاشانی، ج21، ص78