مواد غذایی ضروری برای رشد بهتر کودکان دانش آموز
کودکان سنين مختلف به انرژي کافي براي انجام فعاليت‌هاي خود نياز دارند. کودکان سنين مدرسه و نوجوانان بايد از کربوهيدرات‌ها (قند‌ها) و چربي‌ها در حد اعتدال استفاده کنند. اگر کودک اضافه وزن نداشته باشد، الزامي به مصرف لبنيات کم‌چرب (تا ابتداي بلوغ) ندارد. بهتر است کودکان قبل از سنين مدرسه، در صورتي که اضافه وزن ندارند، علاوه بر مصرف لبنيات معمولي (و نه کم‌چربي)، به اندازه يک تا 2 فندق کره، خامه و سرشير نيز در رژيم غذايي خود داشته باشند. چربي‌ها علاوه بر انرژي، مقداري از ويتامين‌هاي محلول در چربي را نيز تامين مي‌کنند. با اين حال، مصرف زياد غذاهاي پرچرب و بويژه چربي گوشت قرمز حتي براي کودکان توصيه نمي‌شود.
کربوهيدرات‌ها عمدتا در نان، برنج، ماکاروني، ذرت و ديگر غلات وجود دارند و نقش آن‌ها در تامين انرژي بسيار مهم است. مصرف نان، برنج، گاهي بيسکويت و کيک و کلوچه (به عنوان ميان وعده) و تنقلاتي مانند برنجک و گندم برشته بخشي از انرژي مورد نياز کودک را تامين مي‌کند.
کودکان و نوجوانان بايد در برنامه غذايي روزانه خود از منابع پروتئين حيواني (گوشت سفيد و قرمز، تخم‌مرغ و شير) و پروتئين گياهي (حبوبات و غلات) به اندازه کافي استفاده کنند.
اگر به علت کمبود دريافت انرژي، منابع پروتئيني صرف توليد انرژي شوند، از وظيفه اصلي خود ـ که رشد سلول و ترميم بافت‌هاست ـ باز مي‌مانند و رشد و نمو کودک دچار اختلال مي‌شود. زماني پروتئين مي‌تواند نقش اصلي را در بدن انجام دهد که انرژي به ميزان کافي تامين شود.
بنابراين کودکان ورزشکار به پروتئين بيشتري نياز دارند و بايد مواد غذايي حاوي پروتئين بيشتري دريافت کنند.
در اين ميان، يکي از ويتامين‌هاي بسيار مهم در رشد و سلامت کودکان، ويتامين A است.
منابع حيواني ويتامين A شامل جگر، قلوه، زرده تخم‌مرغ، شير و لبنيات پرچرب، کره و منابع گياهي اين ويتامين نيز شامل سبزي‌هاي برگ سبزتيره (اسفناج، برگ چغندر، کاهو)، سبزي‌هاي زرد، قرمز و نارنجي (هويج، کدو حلوايي، فلفل قرمز)، ميوه‌هاي زرد و نارنجي (زردآلو، آلو، هلو، طالبي، گرمک، خربزه، انبه، قيسي، خرمالو و موز) است.
رشد اسکلت بدن کودکان و نوجوانان و سلامت استخوان‌ها، نياز به مقدار کافي ويتامين D دارد.
اين ويتامين با افزايش جذب کلسيم و فسفر از روده باريک به استحکام استخوان‌ها کمک مي‌کند.
جگر، ماهي، زرده تخم‌مرغ، پنير و ماست از منابع اين ويتامين هستند ولي تامين اين ويتامين اغلب از طريق تماس مستقيم نور خورشيد (نه از پشت شيشه) به پوست صورت مي‌گيرد. زمان اين تماس مستقيم براي تمام بدن حداقل 10 دقيقه و براي دست‌ها و صورت، 30 دقيقه است.
بسياري از عادات غذايي در سنين کودکي شکل مي‌گيرد. بنابراين اصلاح آن در اين دوران مي‌تواند از بروز بيماري‌ها در بزرگسالي جلوگيري کند
در دوران بلوغ، به دليل افزايش نياز به انرژي، نياز به ويتامين‌هاي گروه B افزايش مي‌يابد، زيرا ويتامين‌هاي گروه B براي آزاد شدن انرژي از کربوهيدرات‌ها لازمند.
ويتامين B1 در سبوس غلات وجود دارد. بنابراين توصِيه مي‌شود از نان‌هاي سبوس‌دار بيشتر استفاده شود.
ويتامين B2 نيز در لبنيات به مقدار مناسب وجود دارد و به طور کلي ويتامين‌هاي B1، B2 و B6 در گوشت، جگر، زرده تخم‌مرغ، غلات و حبوبات وجود دارند.
از طرف ديگر، ويتامين B9 يا اسيد فوليک در سبزيجات فراوان است و براي سلامت سيستم عصبي و رشد کودکان ضروري است.
ويتامين B12 فقط در غذاهاي حيواني مانند گوشت قرمز، جگر، تخم‌مرغ، شير و لبنيات وجود دارد.
ويتامين C براي ساخته شدن بافت‌هاي پيوندي در بدن و همچنين براي ايجاد مقاومت بدن در مقابل بيماري‌ها، ضروري است.
به همين دليل، کودکان و نوجوانان بايد هر روز از منابع غذايي غني از ويتامين C مانند انواع مرکبات، گوجه‌فرنگي، انواع فلفل سبز، کلم، گل کلم، سيب‌زميني، شلغم، ترب، پياز، طالبي، کاهو و انواع سبزي‌هاي تازه استفاده کنند.
در عين حال به دليل رشد سريع استخوان‌هاي بدن، نياز به کلسيم در دوران کودکي و بلوغ بيش از بزرگسالي است.
اگر نوجوانان هر روز از شير يا فرآورده‌هاي آن (ماست، پنير، کشک) به مقدار کافي استفاده کنند، نياز به کلسيم در آنان تامين مي‌شود. بنابراين لازم است کودکان روزانه حدود 3 ليوان شير و ماست مصرف کنند. مصرف شير و ماست روزانه بيش از ميزان سفارش شده براي کودکان توصيه نمي‌شود.
در نقطه مقابل نوشابه‌هاي گازدار داراي فسفات زياد هستند و در جذب کلسيم تداخل مي‌کنند. اسيد کربنيک موجود در آن نيز موجب دفع کلسيم مي‌شود. به همين دليل همه گروه‌هاي سني بخصوص کودکان از اين نوع نوشيدني‌ها منع مي‌شوند.
روي در توليد پروتئين نقش مهمي دارد. کمبود روي و توليد نشدن پروتئين کافي در بدن، رشد را با اختلال مواجه و بهبود و التيام زخم‌ها را نيز دچار وقفه مي‌کند. کمبود روي به يادگيري و حافظه نيز صدمه جدي مي‌رساند. جذب روي از منابع غذايي حيواني بمراتب بيشتر از منابع گياهي است.
گوشت قرمز، گوشت سفيد، تخم‌مرغ، بادام‌زميني، کره بادام‌زميني و ديگر مغز دانه‌ها، حبوبات، غلات بويژه وقتي با سبوس مصرف شوند و در نهايت سبزي‌هاي سبز تيره و زرد و نارنجي از منابع غني روي محسوب مي‌شوند.
يد يکي ديگر از مواد مغذي است که اغلب در غذاهاي دريايي وجود دارد و براي مصرف کودکان توصيه مي‌شود. مقدار يد موجود در غذاهاي گياهي به يد خاک بستگي دارد. در ايران خاک از نظر يد نسبتا فقير است.
غذاهاي دريايي مانند ماهي و ميگوي آب شور و سبزيجاتي مانند کلم و بروکلي خام، سويا و بادام زميني سرشار از يد است.
کمبود آهن بر تکامل مغز در 2 سال اول زندگي، لطمات جبران‌ناپذير وارد مي‌کند.
همچنين کم‌خوني فقر آهن در کودکان سنين مدرسه موجب کاهش قدرت يادگيري مي‌شود. ضريب هوشي اين کودکان 10 ـ 5 امتياز کم‌تر از حد طبيعي برآورد شده است. اين کودکان تغييرات رفتاري پيدا مي‌کنند و ابتلا به بيماري‌هاي عفوني و احساس خستگي و ضعف در آن‌ها بيشتر است. ازجمله مواد حاوي آهن مي‌توان به انواع گوشت، حبوبات، غلات داراي سبوس و حتي سبزيجات اشاره کرد.