روانشناسی فردی

روانشناسی فردی

آهسته و پیوسته

روانشناسی فردی

مى رود امامزاده، سرش را مى چسباند به ضریح و یکریز اشک مى ریزد. نماز حاجتى هم مى خواند. بیرون که مى آید ، شمعى روشن مى کند و موقع بازگشت آنقدر احساس سبکى مى کند و آنقدر ذهنش روشن و امیدوار شده که حس مى کند، هیچ نقطه تاریک و گره بسته اى در آن جایى ندارد. این شیوه آرامش یافتن و سفر به درون را از مادرش یاد گرفته و او هم از مادرش و همین طور مى داند که نسل به نسل هم ادامه خواهد داشت. اما تنوع در نیاز، خواسته ها و مشکلات، تنوع در پاسخ ها و راه حل ها را نیز به همراه آورده است. بیشتر شدن تناقض هاى روحى و اقتصادى، افزایش مشکلات جسمى و اقتصادى، سردرگمى، دلشوره و نگرانى اى را به همراه آورده که سبب روى آوردن مردم به ویژه جوانان و زنان به یادگیرى تکنیک هایى نظیر یوگا شده است. شمسى آذرنیوش مربى یوگا مى گوید: «یوگا مجموعه اى از تکنیک هاى مشخص براى توسعه همه ابعاد وجودى یک فرد اعم از بعد جسمى، احساسى، فکرى و روحى است تا در نهایت فرد از خودشناسى به خداشناسى برسد و با تسلط بر نفس و ارتباط قلبى با خدا به آرامش درونى دست پیدا کند.» یوگا مراحل زیادى دارد. اما به نظر شمسى آذرنیوش همه آنها هدفشان یکى است: «هماهنگى جسم و روح. فقط مهم این است که حرکت در مسیر یادگیرى یوگا باید آهسته و پیوسته باشد. پله پله راه را پیمود، اما انتهایى هم ندارد . یوگا در اصل به معناى پیوستن به خالق هستى و اتحاد خود با دیگران است و هرچه در آن پیش بروى، تشنه تر مى شوى. مدرسان یوگا معتقدند یادگیرى این شیوه ها سبب افزایش کارایى بدن در محیط کار، کاستن از فشارهاى عصبى زندگى صنعتى و افزایش قابلیت هاى جسم و ذهن مى شود. . با کسب این آرامش انسان قادر است، خردمندانه و خوشبخت زندگى کند. روى آوردن به یادگیرى تکنیک هایى از قبیل یوگا، مدیتیشن و تى ام در بین جوانان و زنان به ویژه در خانواده هاى مرفه بیشتر دیده مى شود، اما به مرور به سایر گروه ها و طبقات نیز سرایت مى کند. در یک مرکز آموزش یوگا که در آن کلاس هاى آموزش یوگا به طور جداگانه براى مردان و زنان تشکیل مى شود، استقبال از سوى زنان بیشتر است. یکى از مسئولان مراکز این موضوع را با فرهنگ جامعه و ذهنیت حاکم بر مردان و زنان مرتبط مى داند: «اغلب مردان صرف وقت براى یادگیرى یوگا و سایر تکنیک ها را ناشى از کمبود اعتماد به نفس مى دانند و البته آنها بیشتر تحت فشار هستند و زمان کمترى صرف خود مى کنند. اما زنان اوقات فراغت بیشترى دارند و چون درونگراتر، منفعل تر و حساس تر از مردان هستند، از این تکنیک ها استقبال بیشترى مى کنند.» «تعلیم چگونگى رفتار اجتماعى، این که فرد به دیگران آزار نرساند و با آنان روابطى دوستانه داشته باشد (یاما)، تعلیم نظم در زندگى، امور روزانه و پاک نگهداشتن جسم و روان (نیاما)، تعلیم حرکات جسمى و نرمش هاى خاص (آساناها)، تعلیم کنترل تنفس (پرانامایا)، کنترل و نگهدارى ذهن از خواسته هاى نفسانى، کشمکش ها، اضطراب (پراتیاها)، تمرکز فکر و توجه کامل روى فعالیت هاى روزانه (هارانا) و خلأ ذهنى که در آن ذهن از تمام تفکرات پراکنده آزاد شده و فقط توجه خود را به وحدت یا کائنات معطوف کرده باشد (دیانا) ارکان یوگا هستند. همچنین در یوگا توجه به ( چاکرا )ها عملکرد آنها و تأثیرشان بر روى بدن حیاتى است. شمسى آذرنیوش مربى یوگا مى گوید: «چاکرا جایگاه دریافت انرژى و تعمیم آن به کل ارگانیسم بدن است. در بدن بیش از 72 هزار چاکرا وجود دارد ولى مهمترین آنها هفت چاکرا است که هر کدام رنگ مخصوص خود را دارند. این چاکرا ها در انتهاى ستون فقرات، اطراف ناف، در ناحیه قلب، در گلو به همراه غده تیروئید، بین ابرو و در قسمت فوقانى سر و... قرار دارند. یکى از فواید یوگا تمرکز است. با تقویت چاکراها با قدرت تمرکز را افزایش مى دهیم. اگر عادت به تمرکز داشته باشیم در هر کارى موفق مى شویم. در زندگى پر اضطراب امروز که هر کدام روزانه با دهها مسئله تنش زا روبرویم، به هنگام کار، رانندگى، غذاخوردن، درس خواندن . رانندگى مى کنیم ، ولی فکرمان هر جایى هست ، غیر از کارى که انجام مى دهیم، اما با کمک تمرینات یوگا این ذرات تفکر را به صورت توده ی عظیمى درمى آوریم و تبدیل به قدرت بزرگى مى کنیم. در این صورت ، هم به آرامش دست مى یابیم و هم کیفیت کار را بالا مى بریم. به همین دلیل است که مى گوییم یوگا مى تواند تنش و اضطراب را از جامعه دور کند. قدرت هاى ذهن مثل پرتوهاى نور از هم دور مى شوند، اما اگر متمرکز شوند، مى درخشند.» مد، تبلیغات یا نیاز واقعى بسیارى از شرکت کنندگان در کلاس هاى یوگا با اعتقاد به آنچه یوگا مى تواند براى جسم و روح آنها انجام دهد به مشتریان پر و پا قرص و دائم این کلاس ها تبدیل مى شوند و البته گروهى هم فقط از روى کنجکاوى و تحت تأثیر این که یوگا مى تواند زندگى آنها را متحول کند، قدم به این کلاس ها مى گذارند اما یوگا نه فقط براى همه کسانى که راهى این کلاس ها مى شوند تأثیر یکسان ندارد، بلکه ارائه دهندگان تکنیک هاى یوگا نیز همگى از تخصص و دانش کافى در این زمینه برخوردار نیستند و در برخى از مراکز آموزش یوگا که به شکل غیرقانونى در نقاط مختلف شهر پراکنده اند، ارائه آموزش هاى غلط صدمات جسمانى و روحى را نیز به همراه دارد. سودابه رفعتى از طریق یکى از آگهى هاى آموزش یوگا به کلاس یوگا رفته است اما در مدت زمان کوتاهى کمردردى که داشته تشدید شده ، و کارش به بسترى شدن در بیمارستان کشیده است او به یاد دارد در کلاسى که در آن شرکت مى کرد فقط اجازه داشتند غذاهاى گیاهى و سبزیجات مصرف کنند و استاد کلاس خوردن غذاهاى گوشتى را براى آنها منع کرده بوده که همین موضوع سبب بروز اختلالات تغذیه اى در برخى از شاگردان کلاس شده بود. هر چند انجمن یوگا به عنوان زیرمجموعه اى از سازمان تربیت بدنى ثبت شده است ، اما مدعیان بى تخصص و سودجویانى هم هستند که از استقبال و علاقمندى مردم به یادگیرى یوگا و تکنیک هاى آن در جهت منافع مادى خود سوء استفاده مى کنند. شمسى آذرنیوش مدرس یوگا بر این نکته تأکید مى کند که: «یوگا حتماً باید زیر نظر مربى کارآزموده و با تجربه تعلیم داده شود و در غیر این صورت خطرناک است. رها کردن نیروى درون و آزاد کردن ذهن باید به تدریج انجام شود. این نیرو مثل مارى در بدن خفته است و بیدار شدن ناگهانى آن خطرناک است. ضمن آنکه یوگا به معنى ریاضت کشیدن، نخوردن، نخوابیدن و گرسنگى و تشنگى کشیدن نیست. در یوگا تأکید بر این است که غذاهایى را بخوریم که بیشتر از سبزیجات ، لبنیات  و حبوبات  است و خوردن گوشت قرمز نه این که حذف کنیم، بلکه به حداقل برسانیم. گروه هایى هم هستند که یوگا براى آنها مناسب و مفید نیست. زنان باردار بعد از سه ماهگى نمى توانند یوگا کنند و یا زنان در دوران عادت ماهیانه نباید یوگا انجام دهند. بیماران قلبى، در نگهدارى نفس آزاد نیستند، البته نفس گیرى هاى معمولى و عمیق مى توانند انجام بدهند، اما حبس کردن نفس برایشان مضر است. همین طور کسانى که فشارخون زیاد، زانو درد و دیسک کمر و افسردگى دارند، باید حتماً قبل شروع آموزش مربى خود را در جریان بگذارند و در انجام تمرینات یوگا نهایت دقت را داشته باشند و چه بسا از انجام برخى حرکات منع هم بشوند.» وسوسه تجربه ذهنى تکنیک هایى نظیر یوگا ، اگر ندانسته و فقط تحت تأثیر تبلیغات و دنبال روى از مد باشد، نظیر هر کارى که بدون آگاهى، دانش و انگیزه کافى صورت مى گیرد، یا سبب مى شود فرد در نیمه راه آن را رها کند و یا جز صرف پول و وقت نتیجه اى دیگر در برنداشته باشد. به عقیده خانم آذرنیوش ذهن هشیار، اراده آهنین، قلبى پر از عشق که وقف خدمت به همنوع و شناخت خود مى شود، هدف یوگاى کامل است و لازمه دستیابى به چنین دانش و توانایى طى کردن مراحل مختلف یوگا و استمرار در آن است. در غیر این صورت به نظر مى رسد در زمانه اى که حتى معنویت هم به بازار سودآور براى عده اى تبدیل شده است، جذابیت ها خیلى زود رنگ مى بازد و هر تکنیک و شیوه اى به سرعت جایش را به دیگرى مى دهد.