بیشترین حد بیداری از نیمه شب است

آداب خوابیدن

در قرآن آمده است: يَأَيهُّا الْمُزَّمِّل‌ قُمِ الَّيْلَ إِلَّا قَلِيلا نِّصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلا أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْءَانَ تَرْتِيلا یعنی در شب بیدار باش نصف شب بیدار باش یا یک مقدار کمتر بیدار باش یا یک مقدار بیشتر از نیمه شب بیدار باش و قرآن بخوان بنابراین مقدار اعلی و بیشتر بیداری، از نیمه‌ی شب تا طلوع آفتاب است. بیدار بودن قبل از نیمه‌ی شب مطلوب نیست و نهی شده است. کسی حق ندارد بعد از نماز عشاء و شام خوردن بیدار بماند. به همین جهت در روایات نهی شده است: لَا سَهَرَ بَعْدَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ إِلَّا لِأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ مُصَلٍّ أَوْ مُسَافِرٍ.[1] یعنی بیداری بعد از عشاء نیست مگر برای دو مرد کسی که نماز می‌خواند یا مسافر است. در روایت دیگری آْمده است: لَا سَهَرَ إِلَّا فِي‌ ثَلَاثٍ مُتَهَجِّدٍ بِالْقُرْآنِ أَوْ طَالِبِ الْعِلْمِ أَوْ عَرُوسٍ تُهْدَى إِلَى زَوْجِهَا[2] یعنی شب بیداری نیست مگر برای سه دسته کسی که درشب قرآن تلاوت می‌کند و کسی که طلب علم می‌کند یا عروسی که برای شوهر هدیه می‌آورند. نفی در این روایت حداقل نفی مشروعیت و صلاحیت است. بیدار بودن به صلاح نیست مگر در آن سه مورد. بنابراین انسان نمی‌تواند بعد از عشاء بیدار بماند ولی قبل از عشاء حتما باید بیدار باشد. در روایت آمده است: كَرِهَ‌ النَّوْمَ‌ قَبْلَ‌ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ وَ كَرِهَ الْحَدِيثَ بَعْدَ الْعِشَاءِ الْآخِرَة[3] یعنی خوابیدن قبل از عشاء مکروه است و صحبت کردن بعد از عشاء مکروه است.