مهندسی نقشه برداری

پیشینه و معرفی رشته

رشته مهندسی نقشه‌برداری ارتباط بسیار نزدیکی با رشته‌های عمران، معدن، کامپیوتر و هوافضا دارد و به همین دلیل طیف عظیمی از علاقمندان به رشته مهندسی می‌توانند در این رشته تحصیل کنند. درصد قابل توجهی از موقعیت‌های شغلی این رشته در محیط‌های کارگاهی و صحرایی است، بنابراین روحیه افراد باید با چنین فضای کاری مطابقت داشته باشد. البته باید در نظر داشته باشیم که موقعیت‌های شغلی بسیاری در اداره‌های دولتی، شرکت‌های عمرانی، صنعتی و نرم‌افزاری نیز برای فارغ التحصیلان مهندسی نقشه برداری وجود دارد؛ پس در صورتیکه با محیط کارگاهی میانه خوبی ندارید می‌توانید به کارهای دفتری این رشته فکر کنید.

برای آقایان کارهای زمینی نقشه برداری تقریبا همیشه در دسترس هستند و در صورتی که روحیه کار کارگاهی و صحرایی را داشته باشید، بیکار نخواهید ماند. البته، باید این نکته را در نظر گرفت که به دلیل نیاز به استقامت جسمانی بسیار بالا، اکثر بانوان فارغ التحصیل رشته مهندسی نقشه برداری توانایی کار صحرایی و کارگاهی نقشه برداری را ندارند و باید به در پی کارهای دفتری باشند که این نوع موقعیت‌های شغلی کمتر در دسترس هستند. پس این رشته به طور کلی برای آقایان مناسب‌تر است، ولی بانوان هم عموما پس از فارغ التحصیلی بیکار نخواهند ماند و می‌توانند با کمی صبر و حوصله فرصت‌های شغلی مناسبی را پیدا کنند.

بسیاری از شغل‌های دفتری با درآمد بالا در این رشته مربوط به حوزه برنامه‌نویسی است. بنابراین، برای کسب درآمد خوب در این رشته بهتر است از دانش برنامه‌نویسی بالایی برخوردار باشید. سایر کارهای دفتری رشته نقشه‌برداری مربوط به ویرایش نقشه‌ها و کارتوگرافی آن‌ها است که معمولا درآمد آن‌چنانی ندارد.

چشم انداز رشته

مهندسین نقشه بردار از مهم‌ترین اعضای کارگاه‌های عملیات‌های عمرانی مثل راهسازی، خطوط انتقال نیرو، ساختمان‌سازی، سدسازی و غیره هستند. اولین کسانی که پا به محل پروژه می‌گذارند و آخرین افرادی که محل پروژه را پس از اتمام آن ترک می‌کنند، مهندسین نقشه بردار هستند. به طور کلی اکثر پروژه‌های عمرانی بدون حضور مهندسین نقشه بردار متوقف خواهند شد.

متخصصین نقشه برداری علاوه بر نقشه برداری زمینی، می‌توانند در امور دفتری هم مشغول به کار شوند. اداراتی مثل ثبت اسناد و املاک، شهرداری‌ها، بنیاد مسکن، منابع طبیعی و به طور کلی تمامی اداراتی که با داده‌های بزرگ مکانی سر و کار دارند نیازمند مهندسین نقشه‌ بردار هستند.

مهندسین نقشه بردار می‌توانند با استفاده از تخصص خود در زمینه فتوگرامتری و به کمک پهپادها (پرنده هدایت پذیر از دور) نقشه برداری مناطق وسیع (بالای چند صد هکتار) مثل شهرها را انجام دهند. سپس این اطلاعات را با استفاده از تخصص خود در زمینه سیستم اطلاعات مکانی، وارد نرم‌افزارهایی کنند که آن‌ها را برنامه نویسی کرده‌اند و این نرم‌افزارها را به عنوان محصول نهایی به شهرداری‌ها و یا اداره‌های مشابه دیگر دهند.

یکی از اموری که مهندسین نقشه برداری تنها کسانی هستند که در آن حرفی برای گفتن دارند، نقشه برداری کف دریا، دریاچه و سدها است که به آن هیدروگرافی اطلاق می‌شود. اکثر بندرگاه‌ها و رودخانه‌ها و سدهای کشور نیاز دارند که به طور مرتب نقشه کف آن‌ها برداشت شود تا میزان گل و لای انباشته در این بخش مورد محاسبه قرار گیرد. بندرگاه‌ها باید در صورت نیاز لایروبی شوند تا از بروز مشکلات برای کشتی‌ها جلوگیری به عمل آید.

تنها افرادی که می توانند با تصاویر چند طیفی ماهواره ای کار کنند و از این تصاویر اطلاعات مفید استخراج کنند، مهندسین نقشه بردار هستند. با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای می‌توان تصمیم گیری‌های کلان در سطح کشور و قاره انجام داد و بسیاری از بلایای طبیعی را مدیریت و یا حتی پیش‌بینی کرد.

متخصصین ژئودزی توانایی اکتشاف معادن، طراحی مدار برای ماهواره‌ها، پایش سدها و سازه‌های عظیم ساخت بشر، تعیین موقعیت دقیق ماهواره‌ای و غیره را دارند؛ این متخصصین می‌توانند شبکه‌های ترازیابی را طراحی و آنالیز و کنند. آن‌ها قادر به تعیین شکل زمین و برازش اشکال هندسی مختلف به آن هستند.

متخصصین فتوگرامتری و سنجش از دور که سطح علمی مناسبی داشته باشند، می‌توانند در ارگان‌های نظامی مختلف فعال در کشور فعالیت کنند. از جمله این ارگان‌ها می‌توان به بخش‌های مهندسی زیر مجموعه‌های سپاه پاسداران و سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح اشاره کرد.

دروس و واحدهای درسی

از مهم‌ترین دروس رشته مهندسی نقشه برداری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

فتوگرامتری
ژئودزی
نقشه‌برداری زمینی
نقشه‌برداری مسیر و راهسازی
فتوگرامتری به دانش تهیه نقشه و اطلاعات سه بعدی از تصویر گفته می‌شود که بیش از 3 درس مهم رشته نقشه برداری را در بر می‌گیرد. هدف این رشته رسیدن به نقشه با استفاده از تصاویر هوایی است. امروزه امکان تهیه نقشه با استفاده از تصاویر پهپاد نیز فراهم شده است و دانشجویان با استفاده از نرم‌افزارهای مختلف به تبدیل تصاویر به نقشه‌ها می‌پردازند. مدل‌سازی سه‌بعدی اشیا با اندازه دقیق از دیگر فعالیت‌های مطرح در فتوگرامتری است.

ژئودزی دیگر مبحث مهم در رشته مهندسی نقشه برداری است که چندین واحد مربوط به آن باید توسط دانشجویان این رشته گذرانده شوند. ژئودزی به تعیین شکل و بررسی حرکات زمین می‌پردازد و همچنین برای تعیین موقعیت و طراحی مدارهای ماهواره‌ها استفاده می‌شود. ژئودزی سخت‌ترین بخش رشته نقشه‌برداری است و برای درک آن به دانش بالای ریاضی و هندسه نیاز است.

بخش مهمی از درس‌های دانشگگاهی این رشته مربوط به نقشه‌برداری است. در این دروس دانشجویان به صورت تئوری و عملی یاد می‌گیرند که نقشه‌های مورد نیاز خود را با دستگاه‌های مختلف تهیه کنند و با استفاده از پردازشش‌های مختلف آن‌ّا را به محصول نهایی مورد نیاز تبدیل کنند. این بخش از دروس علاوه بر نقشه برداری زمینی و کارگاهی، شامل نقشه برداری زیرزمینی برای تونل‌ها و نقشه‌برداری مسیر برای پیاده کردن جاده‌ها است. سرشکنی کمترین مربعات یکی از مهم‌ترین و در عین حال سخت‌ترین دروس مهندسی نقشه برداری است که در آن به نحوه کمینه کردن خطاها در نقشه برداری پرداخته می‌شود.

دروس مرتبط با سنجش از دور و سیستم اطلاعات مکانی نیز اهمیت زیادی در واحدهای درسی این رشته دارند. سنجش از دور و سیستم اطلاعات مکانی و کاربردهای آن‌ها، شامل چند واحد درسی می‌شوند که هم بخش تئوری و هم بخش عملی و نرم‌افزاری این موضوعات را به دانشجویان آموزش می‌دهند. این دو شاخه در مقطع لیسانس کمتر مورد توجه هستند و بیشتر مباحث آن‌ها در مقاطع بعدی تدریس می‌شوند. برای آشنایی بیشتر با این رشته، مشاهده فیلم‌های آموزشی زیر توصیه می‌شود.