مهندسی نفت

پیشینه و معرفی رشته

رشته مهندسی نفت برای کسانی مناسب است که آمادگی کار در محیط‌های کاری دشوار را داشته باشند و بتوانند روزها و هفته‌ها، دور از خانواده و شهر خود در محلی با ساعت‌های کاری طولانی، کار کنند. همچنین، کار در محیط‌های مرتبط با صنعت نفت و گاز، خطرات مختلفی دارد و بهداشت و ایمنی در محیط‌های کاری حوزه نفتی، از چالش‌هایی است که یک مهندس نفت با آن روبرو می‌شود. با این وجود، افرادی که به رشته‌های زمین‌شناسی، مهندسی شیمی و مکانیک سیالات علاقه داشته باشند، به این رشته و نوع کار آن نیز علاقه پیدا می‌کنند.

همه ما در زندگی به‌نوعی با سوخت‌های فسیلی درگیر هستیم و از بنزین خودرو گرفته تا پوشاک، لوازم الکترونیکی و غیره، می‌توان ردپای این نوع سوخت‌ها را دنبال کرد. در اصل به‌نوعی می‌توان گفت، امروزه نفت سلطان انرژی دنیا و محور سیاست و اقتصاد جهان کنونی است. نفت خام که در زبان انگلیسی «Petroleum» نامیده می‌شود ترکیبی از کربن، هیدروژن، مقداری نیتروژن و اکسیژن و گوگرد است که در اعماق زمین تشکیل ‌می‌شود و «مهندسی نفت» (Petroleum Engineering به‌ منظور افزایش تولید و بهره‌برداری حداکثری از این منابع هیدروکربنی زیرزمینی به وجود آمده است.

رشته مهندسی نفت یکی از رشته‌های مرتبط با حوزه انرژی محسوب می‌شود و هدف نهایی آن تأمین نیازهای انرژی صنایع و مصارف خانگی و خودروسازی و غیره است، این رشته با مباحث زمین‌شناسی و شیمی ارتباط تنگاتنگی دارد و برای افراد و دولت‌هایی که دغدغه آن‌ها حداکثرسازی سود از وابستگی دنیای امروز به نفت و گاز است، بسیار جذاب به حساب می‌آید.

مهندسی نفت از تلفیق دانش‌های مختلف ریاضی، شیمی، زمین‌شناسی، مکانیک سیالات، ترمودینامیک و حرکت سیالات در محیط‌های متخلخل شکل گرفته است و در تمامی فرایندهای مرتبط با صنعت نفت نظیر اکتشاف نفت، حفاری، بهره‌برداری و انتقال و پالایش هیدروکربن‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند.

چشم انداز رشته

دانشجویان رشته مهندسی نفت، بعد از اتمام تحصیل می‌توانند به‌ عنوان کارشناس دریکی از بخش‌های زیر به کار بپردازند:

شرکت‌های تابعه شرکت ملی نفت ایران (در حوزه توسعه و مهندسی: شرکت نفت و گاز پارس، شرکت مهندسی و توسعه نفت(متن)، شرکت نفت خزر. در حوزه‌ی تولید: شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت فلات قاره ایران، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، شرکت ملی حفاری ایران، شرکت نفت و گاز اروندان، شرکت پایانه‌های نفتی ایران. حوزه عملیاتی غیر صنعتی: شرکت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، سازمان منطقه ویژه اقتصادی لاوان و غیره)
پالایشگاه نفت و گاز
صنایع پتروشیمی
پخش فرآورده‌های نفتی
بورس انرژی
شرکت‌های خصوصی فعال در حوزه بالادستی و پایین‌دستی صنعت نفت و گاز
داد و ستد در حوزه انرژی
بازرگانی خارجی
لازم به ذکر است که گرایش انتخاب‌ شده تأثیری بر شغل آینده شما در حوزه نفت و گاز ندارد. شما می‌توانید با کمی تلاش و کسب تجربه در بخش‌های مختلف فعالیت کنید. به‌ عنوان‌ مثال، یک مهندس نفت با گرایش مهندسی مخازن در صورت داشتن تجربه در بخش حفاری می‌تواند در سمت‌های مختلف مرتبط نظیر حفار، سرپرست حفار، کمپانی‌من و غیره به ادامه فعالیت بپردازد یا بالعکس یک مهندس حفار قادر است در بخش‌های مرتبط با مهندسی مخزن شاغل شود.

دروس و واحدهای درسی

ریاضی ۱ و ۲، معادلات دیفرانسیل، شیمی عمومی ۱، زمین‌شناسی عمومی از جمله مهم‌ترین دروس پایه مشترک بین تمامی گرایش‌های رشته مهندسی نفت به حساب می‌آیند. همچنین، ترمودینامیک، مکانیک سیالات، انتقال حرارت، خواص سنگ‌های مخزن، خواص سیالات مخزن و زمین‌شناسی ساختمانی مهم‌ترین دروس اصلی و تخصصی گرایش‌های مخزن و بهره‌برداری از منابع نفت و حفاری هستند. سایر دروس، در ادامه متن آورده شده‌اند. از جمله مهم‌ترین دروس پایه مشترک بین تمامی۳ گرایش‌های رشته مهندسی نفت می‌توان به دروس زیر اشاره کرد.

(+)ریاضی ۱
(+) ریاضی ۲
(+) معادلات دیفرانسیل
(+) شیمی عمومی ۱
(+) زمین‌شناسی عمومی
مهم‌ترین دروس اصلی و تخصصی گرایش‌های مخزن و بهره‌برداری از منابع نفت و حفاری در فهرست زیر آورده شده‌اند.

(+) ترمودینامیک
(+) مکانیک سیالات
(+) انتقال حرارت
(+) خواص سنگ‌های مخزن
خواص سیالات مخزن
زمین‌شناسی ساختمانی
(+) مجموعه فیلم‌های آموزش زمین شناسی
از دیگر دروس تخصصی این گرایش‌ها نیز می‌توان به دروس زیر اشاره کرد.

(+) مبانی چاه آزمایی
زمین‌شناسی نفت
نمودارگیری از چاه
(+) آموزش ژئولاگ – تفسیر نمودارهای پتروفیزیکی با Geolog – مقدماتی
(+) مهندسی مخازن 1
(+) مهندسی مخازن 2
مهندسی مخازن ۳
شبیه‌سازی مخازن
(+) فیلم آموزش مقدماتی شبیه سازی مخازن نفتی با CMG Computer Modelling Group
(+) فیلم آموزش نرم افزار MBAL برای مدل سازی دینامیکی مخزن
(+) فیلم آموزش نرم افزار PVTi برای مدل سازی خواص سیالات مخازن نفتی
(+) فیلم آموزش مدل سازی و کدنویسی جریان سیال در محیط متخلخل با متلب MATLAB
(+) فیلم آموزش شبیه سازی فرایندهای شیمیایی و پالایشگاهی با نرم افزار ProMax
روش‌های ازدیاد برداشت
(+) فیلم آموزش سیلاب زنی شیمیایی و شبیه سازی در UTCHEM
عملیات بهره‌برداری
(+) فیلم آموزش آشنایی با شیرهای اطمینان
مهندسی حفاری
گل حفاری
سیمان حفاری
مهم‌ترین دروس اصلی گرایش اکتشاف نفت در فهرست زیر آورده شده‌اند.

(+) مکانیک سیالات
(+) خواص سنگ
خواص سیالات
(+) کانی‌شناسی
(+) بلورشناسی
زمین‌شناسی ساختمانی
رسوب‌شناسی
چینه‌شناسی
از دیگر دروس تخصصی این گرایش نیز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

ژئوفیزیک
ژئوشیمی آلی
تخمین و ارزیابی مخزن
زمین‌شناسی ایران و مناطق هم‌جوار
عملیات زمین‌شناسی ایران
مدل‌های رسوبی اکتشاف
(+) مکانیک سنگ
(+) زمین‌شناسی مهندسی
نمودار گیری چاه
مبانی مهندسی حفاری
مهندسی مخازن ۱
از مهم‌ترین دروس اختیاری رشته مهندسی نفت در کلیه گرایش‌ها باید به دروس زیر اشاره کرد.

(+) آمار و احتمالات مهندسی
زبان تخصصی نفت
ایمنی در صنایع نفت
مدیریت و صیانت از مخازن