تکرار گناه و شکستن توبه

توبه از درهاي بزرگ لطف و رحمت الهي و موهبتي آسماني است

اگر يک شخصي بار‌ها و بار‌ها بابت انجام عملي توبه کرده باشه اما باز هم اون عمل رو تکرار کنه، اميد بخشش داره؟ اصلا بايد چيکار کنه که ديگه اونو انجام نده؟
توبه از درهاي بزرگ لطف و رحمت الهي و موهبتي آسماني است. انسان مومني که مرتکب گناه شده واجب است که فورا توبه کند و روح تيره شده خود را با آب توبه واستغفار صيقلي دهد. توبه بعد از هر گناه، واجب شرعي است و اگر گناه، هزاران بار هم تکرار شود باز نه تن‌ها توبه امر مطلوبي است بلکه واجبي شرعي و عقلي است. ممکن است انسان گنهکار از توبه کردن مکرر خسته و ملول گردد اما خداوند هرگز ازقبول توبه بنده و آمرزش او خسته نمي گردد. پس بنا براين هيچ موقع از درگاه خداوند نا اميد نشويد.

انسانى كه گاهى دچار گناه خطا مى گردد و بعد پشيمان مى گردد و خود را ملامت و سرزنش مى كند، به مرحله اى رسيده كه داراى نفس لوّامه و سرزنشگر شده است و يك پله از مرحله نفس اماره يعنى نفسى كه به زشتى و بدى امر مى كند و از انجام آن ملول نمى گردد و بيمى ندارد، بالاتر آمده و يك قدم به هدف نزديك شده است. بايد خدا را شاكر بود و از او خواست كه توفيق رسيدن به مراحل بالاتر و هر چه بيشتر نزديكتر شدن به خود را به ما عنايت كند.

در زمينه تکرار گناه و توبه بايد هشيارانه توجه کرد که ميان روش هدايتي خداوند و وسوسه هاي شيطان تفاوت اساسي وجود دارد؛ «قبل از انجام گناه» خداوند آدمي را از نزديک شدن به حريم گناه به شدت هشدار مي دهد. اما شيطان گناه را در نظر انسان کوچک مي کند و آن را قابل جبران جلوه مي دهد.

«بعد از انجام گناه»، خداوند به کساني که پشيمان مي شوند و به فکر اصلاح و جبران مي باشند وعده آمرزش و حتي پذيرش بيش از گذشته به بندگان مي دهد. تا آدمي با اميدواري به رحمت بي پايان خدا هر چه سريع تر و پايدار‌تر به راستي و درستي گرايش پيدا کند.

اما شيطان نااميدي و بريدگي را در دل و جان آدمي رخنه مي دهد تا بيش از پيش در لجن زار آلودگي غوطه ور شود. با آگاهي به آن چه گفته شد حال بايد دانست؛ ياءس از رحمت خداوند گناهي بزرگ است مگر خود او نفرموده است: «به آن بندگانم که با عصيان بر نفس خويش اسراف کردند بگو: هرگز از رحمت خدا نااميد مباشيد البته خدا گناهان را خواهد بخشيد که او بسيار آمرزنده و مهربان است»

و پيامبرش فرمود: «التائب من الذنب کمن لا ذنب له ; توبه کننده از گناه همانند کسي است که گناهي نکرده است» (بحار ج 2 ص 154) پس چرا از رحمت او ماءيوس باشيم؟ ! به فرموده ء امام سجاد (ع ) در دعاي ابوحمزه: «خدايا آن گاه که به گناهانم مي نگرم آه از نهادم بر مي آيد و جزع و فزع مي کنم و آن گاه که به کرم تو مي نگرم طمع مي کنم».
بازآ بازآ هر آن که هستي باز آ
گر بدکار و گبر و بت پرستي باز آ

اين درگه ما درگه نوميدي نيست
صد بار اگر توبه شکستي باز آ
سفارش ما به شما اين است که وقتي توبه مي کنيد عزم راسخ داشته باشيد که ديگر گناه نکنيد و گذشته ء خود را فراموش نماييد.

راهي که صد درصد گناه نکردن در تمام زندگي را تضمين کند براي افراد عادي بشر چيز سهلي نيست ; زيرا انسان موجودي مختار و داراي تمايلات گوناگون است. بلي با عزمي آهنين و مبارزه اي دائمي با نفس تدريجا مي توان به چنين جايگاه رفيعي دست يافت.

توبه در حقيقت پشيمان شدن از گناه و بازگشتن از راهي است که انسان در گذشته بر خلاف رضاي پروردگار رفته است. البته بايد دقت شود, بازگشتن از اين راه لازم است ولي کافي نيست. انسان بعد از توبه و يا حتي قبل از توبه بايد بداند که زندگي فرصت خدايي شدن است و هدف دين و زندگي انسان چيزي جز خدايي شدن و تشکيل زندگي خدا محور نيست. خدايي شدن مهمترين هدف و انگيزه اي است که باعث مي شود, انسان زندگي گذشته خود را اصلاح نمايد و با توبه به سوي خدا يعني خدايي شدن و خداگونگي بازگردد و زندگي تازه اي را آغاز نمايد. خود توبه در مقايسه با حرکت تازه اي که بايد آغاز کند, چندان سخت به نظر نمي رسد. براي اصلاح زندگي بايد انسان مومن تصميم جدي داشته باشد که روش زندگي خود را از خودمحوري به خدامحوري تغيير دهد و اين کار آسان نيست. بايد انگيزه قوي براي اين کار داشته باشد تا بتواند در مسير خدايي شدن و بازگشت به خدا, مقاومت نمايد و به شرايط قبلي بازنگردد.

توبه کننده از گناه همانند کسي است که گناهي نکرده است

توبه حقيقي نيز همان توبه نصوح است؛ يعني توبه و پشيماني بدون بازگشت. اگر کسي احساس کند که واقعا از گذشته خود نادم و پشيمان گشته و راه خود را به سوي خداوند عوض کرده، بايد بداند که اهل توبه واقعي است و اينچنين توبه اي هرگز رد نمي شود. به عبارت ديگر مشکل و نگراني اي که در زمينه قبول توبه وجود دارد، از طرف خداوند؛ يعني پذيرنده توبه نيست. مشکل از جانب خود توبه کننده است.

اگر کسي که دچار گناه و معصيت خداوند شده به درستي و با رعايت شرايط، موفق به توبه شود، به طور قطع توبه او پذيرفته شده است و نبايد نسبت به پذيرش آن نگران باشد. بنابر اين خود کيفيت توبه و نحوه پيشرفت آن، بهترين راه تشخيص پذيرش آن است.

ابو حامد غزالى در كتاب احياء چنين مى گويد: اگر معنى قبول را فهميده باشى شك نخواهى داشت كه هر توبه صحيحى پذيرفته و مقبول است. كسانى كه به نور بصيرت مى بينند، و از انوار قرآن مدد مى گيرند، مى دانند كه هر قلب سليمى مقبول خدا و در آخرت در جوار او بهره مند از نعمت اوست، و آمادگى دارد كه با چشم خود به وجه اللّه بنگرد. و مى دانند كه قلب در اصل، سليم آفريده شده است زيرا هر نوزادى با فطرت خدا پرستى آفريده مى شود امّا آن سلامت توسط كدورتى كه گرد و غبار گناهان بر آن ايجاد مى كنند از دست مى رود.

قرآن مجيد مى فرمايد: وَ هُوَ الّذِى يَقْبَلُ التَّوبَةَ عَنْ عِبادِهِ 42: 25 احياء العلوم/ فصل پنجم همچنين احساس بهجت و آرامش خاصى كه پس از دعا و توبه به انسان دست مى دهد ، احساس سبكى از گناهان و آلودگى ها، تضرع و التجاى بيشتر به خدا وند، آثار واقعى توبه كه در اعمال و كنشهاى ما بيشتر هويدا گردد؛ يعنى رغبت كمتر به گناه و اراده و عزم راسختر در اطاعت پروردگار، نشان مى دهد كه توبه ما توبه واقعى بوده و به همين نسبت مقبول واقع گرديده است.
دستور العمل کلي ترک گناه:
1- ترک زمينه گناه: اين خود زيرمجموعهاى دارد که مهمترين آن عبارت از است:

كنترل چشم: دقيقا بايد مواظب چشم خود بود كه مبادا به نامحرم و كلاً هر آنچه كه شهوت انگيز است، نگاه شود. امام صادق(ع) فرمود: نظر دوختن تيرى مسموم از تيرهاى ابليس است و چه بسا نگاهى كه حسرت درازمدتى را (در دل) به ارث بگذارد» 1 تا حد امكان انسان از حضور در مجالس مختلط يا برخورد با نامحرم پرهيز نمايد.

کنترل گوش: بايد از شنيدنى هايى که ممکن است به حرام منجر شوند و زمينه ساز حرام هستند پرهيز شود. مانند موسيقى حرام، صداى شهوت انگيز نامحرم و. . . .

ترک مصاحبت با دوستان ناباب: دوستانى که باعث می شوند انسان گناه را مزمزه کند، در واقع دشمن هستند و بايد از آن‌ها پرهيز کرد.

از امام سجاد(ع) نقل شده: حضرت از همراهى و سخن گفتن و رفيق بودن با پنج کس را نهى فرموده: کذاب، گناهکار، بخيل، احمق و کسى که قطع رحم کرده است». 2

البته اينها از مهمترين زمينه هاى گناه هستند كه بايد ترك شوند ولى كلاً هر چيزى كه زمينه گناه را فراهم مى كندبايد ترك شود.

2- ترک فکر گناه: ترک زمينه گناه سهم به سزايى در ترک فکر گناه دارد ازاينرو هر چه بيش‌تر و دقيق‌تر زمينه گناه ترک شود فکر گناه کم‌تر به سراغ انسان می‌آيد. اين فکر گناه است که شوق در انسان ايجاد می‌نمايد و بعد از شوق ارادهى عمل سپس خود گناه محقق می شود، مسلما تا اراده و شوق و ميل نسبت به کارى نباشد انسان مرتکب آن کار نمی گردد.

سعي نماييد فکر گناه را به ياد خداي تبديل نماييد، زيرا ياد خدا عامل گناه زدايي از ذهن، ضمير و عمل انسان خواهد شد و جديت و موفقيت در اين امر پيروزي بزرگي براي انسان است. ياد خدا در واقع دفع دشمن شيطان و نفس از همان خاکريز اول است. قرآن مجيد در وصف پارسايان مي فرمايد: پرهيزگاران چون گرفتار وسوسه شيطان شوند هماندم متذکر (ياد خدا) شده و بصيرت يابند. 3

3- اشتغال به برنامه شبانه روزى: حتما بايد شبانهروز خود را با برنامهريزى صحيح و متناسب وضع روحى و جسمی خود پر کنيد و هيچ ساعت بيکارى نداشته باشيد تا نفس شما را مشغول کند. در اوقات بيکارى وسوسههاى نفس و شيطان به سراغ انسان می‌آيد و او را به فکر گناه و سپس به خود گناه می‌کشاند اميرالمؤمنين على(ع) فرمود: براستى و حقيقت که اين نفس (انسانى) پيوسته و مرتب به بدى امر می‌کند در نتيجه هر کس آن را به خود واگذارد (و به کارى نگمارد) نفس او را به سمت گناهان می کشاند». 4

4- روزه گرفتن: روزه گرفتن قواى حيوانى و شهوانى انسان را تضعيف می‌کند اگر قواى شهوانى ضعيف گشت قهرا فکر گناه هم کمرنگ می‌شود. امام جعفر صادق (ع) فرمودند: هرگاه شکم پر شود طغيان می کند. 5 مفهومش اين است اگر شکم بر نشود طغيان نمی‌کند و بهترين قسم جوع و گرسنگى همان روزه گرفتن است.

تذكر اين نكته بسيار ضرورى است كه اولاً: روزه نبايد براى بدن ضررى داشته باشد وگرنه شرعا حرام است. ثانيا: براى كارهاى روزمره مخل نباشد. ثالثا: اگر نه مضر بود ونه مخل فقط روزهاى دوشنبه و پنجشنبه باشد نه بيشتر، ولى در هر صورت اگر براى روزه گرفتن عذرى است مورد بعدى يعنى ورزش دو برابر شود.

5- ورزش: هر روز ورزش لازم است البته آن ورزشهايى باشد كه براى بدن ضررى ندارد مثل نرم دويدن و نرم طناب زدن و انجام حركتهاى كششى و اگر براى روزه گرفتن عذرى هست زمان ورزشى دوبرابر شود مثلاً از بيست دقيقه به چهل دقيقه افزايش يابد.

6- ياد مرگ و قيامت: ياد مرگ دل را از تعلق به شهوات جدا مىسازد و انسان را از گناه و فكر گناه باز مىدارد آنچه كه بسيار مهم است اين است كه اولاً اين فكر هر روز و مستدام باشد اگر شبانهروزى نيمساعت باشد كافى است ثانيا در مكان خلوتى باشد مخصوصا اگر آن مكان خلوت خود محيط قبرستان باشد به هر گونه كه اين فكر در مرگ با جان عجين شود و باور دل گردد بسيار مطلوب است مثلاً يكى از كيفيتهاى فكر در مرگ را يكى از بزرگان چنين مىفرمود: تمام خاطرات تلخ و شيرين گذشته را در حد امكان مثل يك فيلم از ذهن بگذراند و به خود بباوراند كه همه اينها گذشت و چند روز باقى مانده عمر هم مىگذرد لحظات جان دادن، وقتى كه خويشان و نزديكان را رها مى سازد و از تمام تلخ و شيرينىها وداع مى كند و... همه و همه را به خوبى تأمل كند تا دل بلرزند و چشم بگريد.

اميرالمؤمنين على(ع) فرمود: ياد کنيد (مرگ را) درهم کوبنده لذات را و تيره و تلخ کننده شهوات را و دعوت کننده جدايىها را». 6

سخن آخر اين است که اين دستورات وقتى نتيجه می‌بخشد که هر چه دقيق‌تر به آن عمل شود زمان نتيجه آن بستگى به شرايط و خصوصيات افراد دارد.
شکستن توبه، راه توبه
ترک زمينه گناه سهم به سزايى در ترک فکر گناه دارد

7- استفاده درست و مطلوب از اوقات فراغت
يکي از زمينه‌هاي پيدايش انحرافات در جوانان و نوجوانان، استفادة نادرست آن‌ها از اوقات فراغت است. اوقات فراغت طولاني و بي‌برنامه نوجوانان را عاصي و سرگردان مي‌کند. آن‌ها به تدريج سرخورده و مأيوس مي‌شوند و در نتيجه به دنياي درون خويش پناه مي‌برند و در کنج خلومت و انزوا راهي براي مشغوليت خود مي‌جويند.

8- بر خورداري از روابط سالم انساني
جوانان و نوجواناني که روابط نامطلوب و ناسالم دارند و با افراد منحرف و بي‌بند و بار دوست و رفيق هستند، کم کم به انحرافات کشيده مي‌شوند و تحت تأثير امور شهواني قرار مي‌گيرند. نفوذپذيري جوانان از دوستان و همسالان بيش از ساير گروه‌ها است. در سنين بلوغ صحبت‌هاي آهسته و در گوشي بين نوجوانان بيش‌تر مي‌شود و محور اين گفتگوها، غالباً مسايل جنسي و امور شهواني است که به صورت مخفيانه و به دور از انظار بزرگ‌ترها طرح مي‌شود. براي پيشگيري از انحرافات اخلاقي سعي کنيد از دوستي‌هاي آلوده و مشکوک جداً پرهيز نموده و با افراد سالم و مذهبي ارتباط برقرار نماييد.

9- پرورش تقوا و معنويت در وجود خويش
همة آنچه بيان شد، به نحوي مي‌توانند در پيشگيري از انحرافات اخلاقي و طغيان شهوت و غريزة جنسي نقش داشته باشند، اما آن چه بيش از همه ضروري است و به صورت زيربنايي در شخصيت و رفتار جوان مؤثر است. پرورش معنويت و تقويت ايمان و تقواي الهي است. ما در عصري زندگي مي‌کنيم که جهان به شدت در ماديات فرو رفته و يک سره غرق در جاذبه‌هاي نفساني و امور شهواني گرديده است. در شرايط کنوني، خلأ عظيم و هولناکي از اخلاق و معنويت پديد آمده و تمامي مشکلات انسان‌ها نيز از همين جا ناشي شده است.

اگر با تقويت ايمان و نيروي اراده، باور‌ها و اعتقادات نوجوانان تقويت گردند، بدون شک بخشي از مشکلات آنان به ويژه در زمينة مسايل اخلاقي و شهوت و غريزة جنسي درمان مي‌شود.

اگر نوجوان از ته دل باور نمود که تمام اعمال و رفتار او را خدا مي‌بيند و بر اساس عملکرد افراد به آن‌ها پاداش مي‌دهد و اساساً سعادت و خوشبختي انسان به دست خودش مي‌باشد، در اين صورت احتمال اينکه مرتکب گناه نشود بسيار زياد است.‌

يقين داشته باشيد، تا زماني که نيروي ايمان و تقوا در وجود انسان بارور و تقويت نگردد، هيچ ضمانتي از شهوت و انحرافات اخلاقي وجود ندارد. به خصوص در وضعيت کنوني که عوامل تحريک کنندة بسيار زياد است. بنابراين قبل از هر چيزي سعي کنيد نيروي ايمان و تقوا را در وجود خويش بارور کنيد. اگر فکر و ذهن شما متوجه خدا باشد و هميشه نماز خود را اول وقت انجام دهيد، خداوند شما را ياري مي‌کند تا از هر گناهي مصون بمانيد و تحت تأثير شهوت و غريزة جنسي قرار نگيريد. خداوند متعال در قرآن کريم مي‌فرمايد: «ان الصلوة تنهي عن الفحشاء و المنکر» به درستي که نماز انسان را از هر گونه آلودگي و عمل زشت و گناه دور نگه مي‌دارد. نماز واقعي نه تن‌ها والاترين عامل کنترک شهوت و دفاع در برابر هجوم انحرافات اخلاقي تلقي مي‌شود، بلکه عامل تهاجمي عليه انحرافات و شهوت‌ها نيز محسوب مي‌گردد.

10- تسهيل و تسريع درازدواج
علاوه بر آن که جوان سعي در کنترل شهوت و غريزة جنسي مي‌کند، بايد براي ازدواج که يگانه راه درست ارضاي غريزة جنسي مي‌باشد، نيز اقدام کند به اين معنا که پسرها از 18 سالگي به بعد مي‌توانند به فکر ازدواج باشند و اگر شرايط را مساعد مي‌بينيد، از همين سن مقدمات آن را فراهم کنند و دخترها هم چنان چه مورد مناسبي به خواستگاري آن‌ها آمد به دلايل نوعاً غير موجه و پوچ مثل هنوز زود است، مي‌خواهم درس بخوانم، داماد وضع مادي خوبي ندارد و... از ازدواج خودداري نکنند و والدين هم سنگ اندازي‌هاي غيز منطقي نداشته باشند.

اميد است با رعايت اين نکات و به خصوص توجه به تقوا و نماز بتوانيد غريزة جنسي و حس شهوت را در خويش کنترل و مهار نماييد و زماني که فرصت مناسب براي ازدواج فراهم گرديد، به ازدواج اقدام کنيد.

چند توصيه:
يک) هيچ گناهي را کوچک نشماريد.
دو) در ابتداي روز با خداي متعال شرط کنيد که گناه نکنيد و در طول روز مراقب اعمال و رفتار خود باشيد و در پايان روز از خويش حساب بکشيد. اگر از عملکرد خويش راضي بوديد، خداي را شکر گوييد و در صورتي که راضي نبوديد، بر خويش سخت بگيريد.

سه). بدانيد که همواره در محضر خداي بزرگ هستيد، او بر شراشر وجود شما اشراف دارد و از ظاهر و باطن شما آگاه است.

چهار) از خداوند با دعا و نيايش استعانت و استمداد بجوييد، زيرا که خود فرمود: اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود هيچ کدام به فضيلت و تزکيه روي نمي آورديد. 7

پنج) اعمال و عادات نيکو را جايگزين رفتار ناپسند نماييد; مانند شرکت دائمي در نماز جماعت، نماز شب، زيارت اهل قبور و دعا. قرآن کريم مي فرمايد: خوبي ها سرانجام ميدان را بر بدي ها تنگ خواهد کرد و آن‌ها را از بين خواهد برد. 8

شش) مطالعه پيرامون زندگي پارسايان و زاهدان و مطالعه کتب اخلاقي ر فراموش نکنيد.

راهکارهاي عملي:
در پايان علاوه بر راهکارهاي ارائه شده که رعايت آن‌ها مي‌تواند به شکل زيربنايي اين مشکل را برطرف کند يک سري توصيه‌هاي کاربردي‌تر به اختصار ارائه مي‌شود:
1- مراقب نگاه‌تان باشيد.
2- از خلوت با نامحرم، سخن گفتن و شوخي کردن با آن‌ها جداً خودداري کنيد.
3- از فکر کردن، تصور و تخيل جنس مخالف و مسايل جنسي خودداري کنيد.
4- از نگاه کردن به تصاوير و فيلم‌هاي تحريک کنند جداً خودداري کنيد.
5- از شوخي‌هاي جنسي و محرک پرهيز کنيد.
6- در صورت شدت شهوت، خوردن غذاهاي محرک و داراي کالري زياد مانند خرما، پياز، فلفل و. . . را به حداقل برسانيد.
7- براي تعديل نيروي جنسي خود حتماً ورزش و تحرک جسماني و کار فيزيکي و بدني را در زندگي روزمره خود لحاظ کنيد.
8- دعا و توسل براي نگهداري ايمان و رفع مشکلات مي‌تواند مفيد باشد.
9- روزه گرفتن موجب کاهش نيروي جنسي مي‌شود.
10- سعي کنيد در طول روز با وضو باشيد و از نورانيت آن استفاده کنيد.
در پايان توجه شما و همة جوانان عزيز را به اين روايت جلب مي‌کنم:
امام علي(ع) مي‌فرمايند: «اکره نفسک علي الفضائل فان الرذائل انت مطبوع عليها» با سعي و مجاهدت فضايل اخلاقي را به نفس سرکش خود تحميل کن، زيرا خواهش طبيعي بشر بر شهوات و رذايل اخلاقي است.

پاورقي:
1- (سفينةالبحار، شيخ عباسى قمی، ماده نظر).
2- (همان، ماده صحب).
3- ( اعراف, آيه 201)
4-. (الغرر والدرر، باب النفس به نقل از سرالاسراء، استاد على سعادتپرور، ج 1، ص 544، ح 4).
5- (المحجةالبيضاء، ملا محسن فيض کاشانى، ج 5، ص 150).
6- (الغرر والدرر، باب الموت، به نقل از سرالاسراء، استاد على سعادتپرور، ج 2، ص 159)
7- (نور، آيه 21)
8- (هود، آيه 114)