اخلاق و عقاید

احکام نماز جماعت

اهمّیّت نماز جماعت

گذشته از روایات بسیارى که براى نماز جماعت، پاداش فراوانى قائل شده است، با دقّت در برخى مسائل و احکام، به اهمّیّت این عبادت بیشتر پى مىبریم که در این جا به برخى از آنها اشاره مىکنیم:

۱-شرکت در نماز جماعت براى هر کس مستحب است، به ویژه براى همسایه مسجد.

۲-مستحب است انسان صبر کند تا نماز را به جماعت بخواند.

۳-نماز جماعت، هر چند اوّل وقت خوانده نشود، از نماز فُراداى اوّل وقت بهتر است.

۴-نماز جماعتى که مختصر خوانده مىشود، از نماز فُرادایى که آن را طول دهند، بهتر است.

۵-سزاوار نیست انسان بدون عذر، نماز جماعت را ترک کند.

۶-حاضر نشدن به نماز جماعت از روى بىاعتنایى جایز نیست.

فلسفه نماز جماعت

نماز جماعت در فرهنگ اسلامى جایگاه ویژهاى دارد. قرآن در آیات مختلف از نماز جماعت سخن به میان آورده و مىفرماید:

وَ ارْکَعُوا مَعَ الرّاکِعین

رکوع کنید با رکوع کنندگان.

امام صادق(علیه السلام) فرمود:

بدین جهت نماز جماعت سنّت شد تا شناخته شود کسى که نماز مىخواند و کسى که نماز نمىخواند و کسىکه توّجه بهنماز اوّل وقت دارد و کسانى که وقت نماز را تباه مىکنند و اگر نبود نماز جماعت، امکان نداشت کسى به عبادت و صلاح کسى شهادت بدهد; زیرا کسى که در نماز جماعت شرکت نمىکند،
نمازى در بین مسلمین ندارد و پیامبر(صلى الله علیه وآله)فرمود: کسى که بدون عذر نمازش را در مسجد نخواند، مقبول نیست

شرایط نماز جماعت

هنگام بر پایى نماز جماعت، شرایط زیر را باید رعایت کنیم:

  1. مأموم از امام جلوتر نایستد و احتیاط واجب آن است که کمى عقبتر بایستد.
  2. جایگاه امام جماعت از جایگاه مأمومین، بالاتر نباشد.
  3. فاصله امام و مأموم و فاصله صفها، زیاد نباشد.
  4. بین امام و مأموم و همچنین بین صفها چیزى، مانند دیوار یا پرده، مانع نباشد، ولى نصب پرده میان صفِ مردان و زنان اشکال ندارد.

شرایط امام جماعت

امام جماعت باید بالغ و عادل و شیعه دوازده امامى باشد و نماز را صحیح بخواند و نیز اگر مأموم مرد است، امام جماعت نیز باید مرد باشد.

عدالت چیست؟

عدالت حالتى درونى است که انسان را از ارتکاب گناهان کبیره و اصرار بر گناهان صغیره باز مىدارد. از امام صادق(علیه السلام) پرسیدند: عادل کیست؟ فرمود:

مَنْ غَضَّ طَرْفَهُ مِنَ الَْمحارِم وَ لِسانَهُ عَنِ الْمَأثِمِ و کَفَّهُ عَنِ الْمَظالِمِ

کسى که چشمش را از نامحرم بپوشاند و زبانش را از گناه و دستش را از ظلم باز دارد.

پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله) نیز در حدیثى، انسان جوانمرد و عادل را چنین معرّفى مىکند:

مَنْ عامَلَ النّاسَ فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ وَ حَدَّثهُمْ فَلَمْ یَکْذِبْهُم وَ وَعَدَهُمْ فَلَمْ یُخْلِفْهم فَهُوَ مِمَّنْ کَمُلَتْ مُرُوَّتُهُ وَ ظَهَرَتْ عدالَتُهُ;

کسى که با مردم، در معاملات، ستم نکند و در گفتار، دروغ نگوید و در وعدههایش تخلّف نکند. پس چنین کسى از آنان است که جوانمردىشان کامل و عدالتشان آشکار است.

سؤال: شخص غریبى در شهرى وارد شد و براى اداى نماز به مسجد رفت و دید جماعت برپا شده ولى این شخص، امام جماعت را نمىشناسد. آیا مىتواند به آن امام جماعت اقتدا کند؟

پاسخ: تا احراز عدالت امام جماعت، اقتدا جایز نیست; ولى اگر از اقتداى جمعى از مؤمنین ظاهر الصلاح اطمینان به عدالت امام پیدا کرد جایز است. 

پیوستن به نماز جماعت

در هر رکعت، نمازگزار مىتواند در بین قرائت و در رکوع به امام جماعت اقتدا کند، پس اگر به رکوع امام جماعت نرسد، باید در رکعت بعد اقتدا کند و اگر تنها به رکوع امام جماعت برسد، یک رکعت به حساب مىآید.

حالتهاى مختلف براى پیوستن به نماز جماعت عبارتند از:

در رکعت اوّل:

۱-با نیّت و تکبیر وارد جماعت مىشود و در بین قرائت امام حمد و سوره را نمىخواند و دیگر اعمال را با امام جماعت به جاى مىآورد.

۲-در رکوع نیز با نیّت و تکبیره الاحرام وارد جماعت مىشود و به رکوع مىرود و دیگر اعمال را با امام جماعت به جاى مىآورد.

در رکعت دوم

۱-با نیت و تکبیره الاحرام وارد جماعت مىشود و در بین قرائت، مأموم حمد و سوره را نمىخواند و با امام، قنوت و رکوع و سجده را به جاى مىآورد و آن گاه که امام جماعت تشهد مىخواند، بنابر احتیاط واجب باید به صورت نیمخیز بنشیند و اگر نماز دو رکعتى است، یک رکعت دیگر به تنهایى بخواند و نماز را تمام کند و اگر سه یا چهار رکعتى است، در رکعت دوم مأموم که امام جماعت در رکعت سوم است، باید حمد و سوره بخواند (هر چند امام جماعت تسبیحات اربعه مىخواند) و آن گاه که امام جماعت رکعت سوم را تمام مىکند و براى رکعت چهارم بر مىخیزد، مأموم باید بنشیند و تشهّد بخواند و برخیزد و رکعت سوم را به جاى آورد و در رکعت آخر نماز، که امام جماعت با تشهّد و سلام نماز را به پایان مىبرد، یک رکعت دیگر به جاى آورد.

۲-با نیّت و تکبیره الاحرام در رکوع وارد جماعت مىشود، رکوع را با امام جماعت به جا مىآورد و بقیّه نماز را همانگونه که گفته شد، انجام مىدهد.

در رکعت سوم:

۱-در حال ذکر تسبیحات اربعه، چنانچه نمازگزار مىداند که اگر اقتدا کند براى خواندن حمد و سوره یا حمد تنها وقت دارد، مىتواند اقتدا کند و باید حمد و سوره یا حمد را بخواند، و اگر مىداند فرصت ندارد، بنابر احتیاط واجب باید صبر کند تا امام جماعت به رکوع رود و سپس به او اقتدا کند.

۲-در رکوع: چنانچه نمازگزار در رکوع اقتدا کند، رکوع را با امام به جاى مىآورد و حمد و سوره براى آن رکعت ساقط است و بقیه نماز را همان گونه که پیشتر بیان شد، به جا مىآورد.

در رکعت چهارم:

۱-در حال ذکر تسبیحات اربعه، حکم اقتدا در رکعت سوم را دارد و آن گاه امام جماعت در رکعت آخر نماز براى تشهّد و سلام مىنشیند، مأموم مىتواند برخیزد و نماز را به تنهایى ادامه دهد، و مىتواند نیمخیز بنشیند تا تشهّد و سلام امام جماعت تمام شود و سپس برخیزد.

۲-در رکوع، نمازگزار رکوع و سجدهها را با امام به جاى مىآورد (اکنون رکعت چهارم امام و رکعت اوّل مأموم است) و بقیّه نماز را همان گونه که گذشت خود انجام مىدهد.

احکام نماز جماعت

۱-اگر امام جماعت یکى از نمازهاى یومیّه را مىخواند، هر کدام از نمازهاى یومیّه را مىتوان به او اقتدا کرد. بنابراین، اگر امام جماعت، نماز عصر را مىخواند، مأموم مىتواند نماز ظهر را به او اقتدا کند. اگر نمازگزار پس از آن که نماز ظهر را خواند، جماعت برپا شود، مىتواند نماز عصر را به ظهر امام جماعت اقتدا کند.

۲مأموم مىتواند نماز قضاى خود را به نماز اداى امام اقتدا کند، هرچند قضاى دیگر نمازهاى یومیّه باشد; مثلاً امام جماعت نماز ظهر مىخواند و او قضاى نماز صبح را.

۳-نماز جماعت، دست کم با دو نفر برپا مىشود: یک نفر امام و یک نفر مأموم، مگر در نماز جمعه.

۴نمازهاى مستحبّى را نمىتوان به جماعت خواند، مگر نمازباران.

وظیفه مأموم در نماز جماعت

۱-مأموم نباید تکبیرهالاحرام را پیش از امام بگوید، بلکه احتیاط واجب آن است که تا تکبیر امام تمام نشده، تکبیر نگوید. 

۲-مأموم باید غیر از حمد و سوره، همه چیز نماز را خود بخواند، ولى اگر رکعت اوّل یا دوم او، رکعت سوم یا چهارم امام باشد، باید حمد و سوره را بخواند.

چگونگى پیروى مأموم از امام جماعت

۱-در خواندنىها، مانند ذکر و تشهّد و جلو افتادن مأموم بر امام یا عقب افتادن از او اشکال ندارد، مگر در تکبیرهالاحرام.

در اعمال، مانند رکوع و سر برداشتن از رکوع و سجده، پیش افتادن جایز نیست; یعنى نباید نمازگزار پیش از امام به رکوع برود، یا به سجده برود، ولى عقب افتادن، اگر بسیار نباشد، اشکال ندارد.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن